Onschuld in het vizier: burgers zonder verdenking online gevolgd

Een digitale controlestaat in de maak

Het kabinet wil de politie in Nederland de macht geven om online gegevens van burgers te verzamelen, zelfs als zij niets verkeerd doen. Voor FreedomMatters is dit huiveringwekkend.

Burgers kunnen straks systematisch worden gemonitord op hun sociale media, berichten en online gedrag, zonder dat zij ook maar ergens van worden verdacht.

Dit is geen abstract idee: het betekent dat ieder van ons die online actief is, potentieel wordt gevolgd, terwijl we ons niet misdragen. Het wetsvoorstel zet een stap richting een digitale controlestaat, waarin preventief toezicht normaliteit wordt.

Preventieve surveillance onder de radar

De overheid noemt dit ‘preventie van ernstige openbare ordeproblemen’. Maar in de praktijk betekent het: onschuldige burgers worden systematisch in de gaten gehouden. Een student die deelneemt aan een klimaatactie, een burger die een kritische post deelt, een deelnemer aan een vreedzame demonstratie – allemaal zouden ze onderdeel kunnen worden van een digitaal profiel, puur omdat ze online zichtbaar zijn.

“Je hoeft niets fout te doen om op het scherm van de politie te verschijnen. Alleen actief zijn is genoeg,” zegt een woordvoerder van FreedomMatters.

Formaliteiten zijn geen garantie

Het wetsvoorstel stelt dat monitoring alleen mag met machtiging van een rechter-commissaris en onder toezicht van de burgemeester. Maar zelfs met deze waarborgen blijft de kernprobleem: preventieve monitoring tast de onschuld aan. De scheidslijn tussen verdachte en onschuldige burger vervaagt, en burgers kunnen zonder waarschuwing permanent gevolgd worden.

Gevaar van glijdende schaal

Privacyexperts waarschuwen dat dit slechts het begin is. Als burgers eenmaal preventief gevolgd worden, kan dit later worden uitgebreid: van politieke meningen tot deelname aan vreedzame protesten. Function creep is niet hypothetisch – het is een reëel risico dat al in andere landen is gezien.

Een voorbeeld: iemand die online discussieert over lokale milieu-initiatieven kan door algoritmes onterecht in verband worden gebracht met potentiële “risicoactiviteiten”. Zonder dat die persoon ooit iets strafbaars heeft gedaan, kan dit leiden tot structurele observatie en registratie.

Waarom dit ons allemaal raakt

Voor FreedomMatters staat vast dat de onschuld van burgers het fundament is van een vrije samenleving. Preventieve digitale surveillance ondermijnt dit fundament en bedreigt fundamentele burgerrechten zoals privacy, vrijheid van meningsuiting en vrij verkeer van informatie.

“Als we toestaan dat onschuldige burgers structureel gevolgd worden, geven we een stukje vrijheid op dat we nooit volledig kunnen terugkrijgen,” waarschuwt FreedomMatters.

Dit wetsvoorstel gaat ons allemaal aan – online en offline. Het is een wake-up call: burgers mogen niet onbewust het slachtoffer worden van een digitale controlestaat.